Egzaminy gimnazjalne zostały wprowadzone po raz pierwszy dla uczniów z rocznika 1986. Było to na pewno wielkie wyzwanie zarówno dla uczniów, jak i dla nauczycieli, którzy musieli zmienić cały tok nauczania, zwłaszcza dlatego, że uczniowie kończyli klasę szóstą i przechodzili od razu (po raz pierwszy) do klasy pierwszej gimnazjum.
Inny tok nauczania musiał wiązać się z innym sposobem nauczania, ponieważ egzamin gimnazjalny był nowością, do tej pory nie było żadnego testu sprawdzającego wiedzę uczniów kończących szkołę podstawową (wcześniej osiem klas szkoły podstawowej i cztery klasy liceum), o zdolnościach i wiedzy ucznia świadczyło bowiem jego świadectwo. Uczniowie musieli więc w szybkim tempie przystosować się do nowych zasad i dać się wciągnąć w wir nauki.
Właściwy egzamin gimnazjalny składa się z dwóch części. Pierwsza część to arkusz humanistyczny, którego zadaniem jest sprawdzenie wiedzy uczniów z języka polskiego oraz historii. Druga część to arkusz matematyczno-przyrodniczy, którego zadaniem jest z kolei sprawdzenie wiedzy uczniów z matematyki, fizyki, chemii, biologii i geografii. Każdy z arkuszy zawiera zarówno zadania zamknięte, jak i zadania otwarte, dlatego uczniowie muszą być bardzo dobrze przygotowani.
Całość trwa dwa dni: jednego dnia uczniowie, w obecności komisji egzaminacyjnej, piszą część humanistyczną, natomiast następnego dnia, przystępują do części matematyczno-przyrodniczej. Maksymalna liczba punktów, którą można zdobyć to 100 (50 z jednej i 50 z drugiej części).